O le ā se mea anamua E tutusa le ituaiga Siamani ma le fausaga o falesā i le vaitaimi ogatotonu?
Ma o le a le mea e fai E iai le sootaga o mea e felelei i luga o le eleele ma tala taufaafefe?
mulimuli ane, o le ā le fesootaʻiga o lenei mea ma le vali laugutu uliuli ma le tui i le tino?
Goth. Gothic. O le ā le uiga o na faaupuga, ma e faapefea ona fesootaʻi? Ia, seʻi o tatou iloa.
O le vaega muamua O le paso e amata i le GOTHS, o se ituaiga Siamani na taʻua e Eleni i le seneturi lona 4 T.L.M. Tatou te iloa i latou, ioe, o le vaega na faoa Roma i le 700 tausaga mulimuli ane, i le 410 TA.
Mo le fa'ailoilo lona 2, oso i luma i le seneturi lona 11 ma le 12, i se taimi umi talu ona pa'ū Roma, ina ua alia'e mai se ituaiga fou o fausaga fale — e aofia ai fa'a'au'au ma'ai, taualuga maualuluga, ma lagolago lele — i Europa i Sisifo. O lena mamanu na taitai atu ai i 'olo tetele ma falesa tetele o le vaitaimi ogatotonu.
E ui i le asō Matou te taʻua le sitaili o le GOTHIC, i le taimi lea sa taʻua o le "French Work" ona o lona amataga i Farani.
Ae oso nei i le 1453 ma le pa'ū o le vaega totoe i sasa'e o le Malo o Roma i lima o Ottomans. Na tuliesea e le pa'ū o Constantinople, na sosola ai tagata atamamai Eleni i Sisifo, ma ave fa'atasi ma i latou tusitusiga a Eleni ma Roma anamua.
Faitau lautele I Europa atoa, o tusitusiga fa'a-klasika sa avea ma fa'aaliga, ma fa'atupuina ai se toe fanaufouina — lea ua tatou ta'ua nei o le Renaissance — i vaega uma o aganu'u, e aofia ai le tusiata fale. O le sitaili fa'a-Greco-Roma fa'a-klasika, fa'atasi ai ma ona poutū ma dome ma ona foliga matagofie, na avea ma mea e sili ona lauiloa.
Ae a le O na falesa ma maota matagofie? E le o se mea matagofie tele. O le vaai i ai o ni mea tuai ma le matagā, na oo ina fesootaʻi ma se talafaasolopito pogisa ma le sauā. Mai le "sauā" o se oso puupuu i le mafaufau ma le gagana i le "sauā" na faaleagaina le lalolagi masani o Roma - o le au Goth. O le auala lea na matou oo atu ai i le fausaga GOTHIC.
O le fa'ailoilo lona 3 e ave i tatou i le 1764, ina ua lomia e Horace Walpole O le Maota o Otranto: O se Tala Fa'a-GothicO le tala faatino — o loʻo faia i se olo pogisa ma mataʻutia, e tumu i falepuipui, auala lilo, elemene uiga ese lilo, ma se taupou o loʻo mafatia — sa matuā manuia lava, ma mafua ai se ituaiga tala mataʻutia fou atoa.
I le aluga o tausaga, o ituaiga galuega faapena na mulimuli mai: Frankenstein, Hunchback o Notre Dame, Dracula, Pa'ū o le Maota o Usher, ma Fiafia o le Opera o nisi ia o mea e sili ona lauiloa. O loʻo i ai uma ni nofoaga pogisa ma mataʻutia - o maota mataʻutia, o fale tapuaʻi, o monaseri, poʻo fale tetele tuai - lea na mafua ai ona mafaufau i le fausaga mamafa ma le ogatotonu o le vaitaimi anamua lea na taʻua o le Gothic. Ma o lea ua tatou oʻo atu ai i le tala GOTHIC.
Tuai, o le faamamafa o tala fatu faa-Gothic ua siitia ese mai tulaga faanoanoa i meaola o loo i le fatu o tala — o sau’ai, aitu, aitu, ma vampire — po o tagata pogisa, faanoanoa, o nisi taimi e leaga.
O le lona 4 ma le fa'ai'uga O le vaega o le paso na sau i le 1979, o le tausaga na faʻalauiloa ai e le faʻaili post-punk Bauhaus le "Bela Lugoi's Dead." O le pese e faʻatatau i le ata tifaga o le 1931 Dracula ma lana fetu Hanikeri, o Bela Lugosi. O Bauhaus ma isi fa'aili post-punk ua viia i le musuia o se aganu'u fa'alilolilo - lavalava uliuli, fao, laugutu, ma le vali mata - e fa'amanatu mai ai tala fatu Gothic. O le GOTH lava.
O lea la ua tatou iai: Ua tatou suia mai le GOTHS i le GOTHIC i le GOTHIC i le GOTH. Ma e na o le 2,300 tausaga na alu ai.
O LE A SOSOO MAI? O le a tatou talanoa e uiga i le tusi Gothic i le seneturi 21. Ia mataala pea.
Fa'amatalaina o tusitusiga e mafai ona avea ma pisinisi lē mafaufau; na o le tilotilo vave i iloiloga o tusi i nusipepa tetele i aso taitasi—pe iloiloga a tagata faatau i luga o le Amazon. E oo lava i kalapu tusi e mafai ona latou galulue malosi e faitau i auala eseese o upu lava e tasi.
Ae afai tatou te aʻoaʻoina so'o se mea mai le Post Modernism, o le uiga o upu e le fa'atapula'aina i latou lava i se uiga e tasi ... o le mafua'aga lea na matua fa'amalieina ai le maua o lenei mea manatu tusia e Margaret Atwood.
Ou te lē toʻa i le tuʻuina atu o ni faʻamatalaga o laʻu galuega. Afai ou te tuʻuina atu se tasi, o le a avea ma faʻamatalaga mautinoa, ma taofia ai le au faitau mai le mauaina o latou lava uiga..
Ia talanoa e uiga i le lotomaulalo. Ua ioe Atwood e ui e mafai e se tusitala ona faatino le pule atoatoa i le tala ma tagata o loo i ai, ae e leai sana pule faapena i ana au faitau.
E tatau i le au faitau ona lagona le saolotoga, e foliga mai o loʻo ia fautua mai, ia maua ni uiga, e ese mai i ona uiga. O lona uiga o le vavae ese mai isi tagata faitau foʻi—o latou manatu uma atonu e tutusa le moni.
Upu o le lapataigaO le upu fa'atino i le fuaiupu o lo'o i luga o le "atonu"—o isi fa'auigaga e mafai ia tutusa le aoga—o lona uiga e le sa'oloto i tatou e alu ese mai le fa'atonuga ma fana i so'o se mea e gaoioi. E mana'omia ona lagolagoina fa'amatalaga e fa'amaoniga i totonu o le tusitusiga ma ia ogatasi ma le uiga lautele o le galuega. 
I nisi upu, o le "Stopping By Woods on a Snowy Evening" a Robert Frost e toetoe lava o se LĒ e uiga ia Santa Claus. (Sa i ai sa’u tamaitiiti a’oga i se tasi taimi na finau mai e moni lava—o le sese o se tala fa’atusa tusitusia mo le mea moni.)
Fai mea lilo ma o tala mata'utia e fai ma faitauga lelei i kalapu tusi? Ae sili atu ona taua, pe o le a taitai atu ai i ni talanoaga lelei?
Savalivali i so'o se lisi o tusi sili ona fa'atau atu; o le ae mauaina tala mata'utia ma tala su'esu'e i le (pe lata ane) i le pito i luga. Ou te fiafia i tala fa'alilolilo fa'alavelave (alofa (latou)! Ae o la'u fautuaga lenei—faitau i lou lava taimi. E le o taimi uma e musuia ai ni talanoaga lelei e uiga i kalapu tusi, ona o le le lava o le atina'eina o tagata...ma o le talanoaga o le tala e fa'ai'u i le "o a mea na e iloa ma o anafea na e iloa ai?"
E iai, ioe, e iai tuusaunoaga. E to'atele tusitala talu ai nei ua oso ese mai le ituaiga tusitusiga ... ua suia le tala lilo/solitulafono mata'utia i le "tala fatu." O le a le uiga o lena mea?
A tautala le au faitio e pei o lena e uiga i se tala mata'utia tau solitulafono—ae maise lava le Gillian Flynn fou Gone Girl...pe o Tana French's Uafu Malepelepe—o loʻo latou talanoa e uiga i ni tusitusiga matagofie, e masani ona atamai; atinaʻeina lelei o uiga o tagata; ma le suʻesuʻeina o manatu faʻafilosofia. Kate atkinson o se isi tusitala ua siitia le ituaiga tusitusiga i se tulaga maualuga.
O le tolu—Flynn, French, ma Atkinson—e lē gata o ni tusitala mataʻina e uiga i tala faʻanoanoa...ae ua faʻapitoa i latou o ni tusitala e suʻesuʻe loloto i uiga o tagata, uunaʻiga, pe faʻapefea ona aʻafia e le taimi ua tuanaʻi le taimi nei, ma le natura o le lelei ma le leaga. Latou te faʻaosofia i tatou e mafaufau loloto i a tatou lava mafutaga, faʻapea foʻi ma filifiliga lē mafai ona faʻatumauina e le olaga i nisi taimi. I se isi faaupuga, latou te faia i tatou manatu...ma o le mafaufau loloto e mafai ona tupu ai ni talanoaga lelei i tusi!
I luga o tusitusiga lelei, e lua isi manaʻoga mo tala lilo/tala mataʻutia:
- E tatau i le tusitala ona fa'asalalau malie le laina, ma iloa tonu le taimi e taofia ai—ma le taimi e fa'asalalau ai—fa'amatalaga. O se metotia o le fa'asologa e ta'ua o le "fa'aaliga fa'alilolilo,"—e fa'alagolago i ai mea lilo; o le mea moni, o lo latou uiga fa'apitoa lea.Tagai LitCourse 6 i le Plot.)
- E tatau ona tanumia fa'ailoilo i se auala e iloagofie ai—ae ia atamai tele ina ia aua ne'i iloa e le tagata faitau. O tala lilo tetele e tumau pea pe a toe faitauina, lea e fa'aalia ai pe fa'apefea, o afea, ma po o fea na natia ai e le tusitala ia fa'ailoilo.
Afai e le ausia se tasi o na tuutuuga, o le a amata ona vavalo le tala, ma leiloa ai le elemene o le faateʻia—o le mea tonu lava lea e faamalieina ai tala lilo ma tala mataʻutia.

Ua e vaʻai i ai o ata tifaga e fai mai ai tagata i le tasi mea—ae o loʻo latou mafaufau i se isi mea. O le faʻamoemoega faʻa-tusitala e faʻapena foʻi.
Contemporary e toetoe lava a teena e le aʻoaʻoga faʻatusitala le manatu e faʻapea o tusitala fai mai o le uiga tonu lava lea—auā e lē o taimi uma e lagolagoina ai e upu i luga o le itulau le uiga tonu na latou fuafuaina. Pe maua foʻi e le au faitau ni isi uiga e leʻi mafaufauina e tusitala.
O se faatalanoaga lenei faatasi ai ma Peter Carey*, tusitala o le Parrot ma Olivier i Amerika ma Oscar ma Lucinda. Sa fesili se tasi o le aofia ia Carey e uiga i se vaega i le tala mulimuli lea na faamanatu atu ai ia te ia le tofoina e Atamu o le FUA FA'ASA.
O lenei Tali a Carey:
Ou te manatu e matuā fetaui lelei lava lau auala e faitau ai, ma e matuā ogatasi lava ma le tusi ma loʻu faʻamoemoega, ma ae e leʻi mafaufau lava i ai aʻu.
Ona na ia fai mai …
E lē o se mea uiga ese ea lenā e uiga i tusitusiga? E na’o le taimi lava e faitau ai e le tagata faitau e aoga ai auā se’ia o’o i lenā taimi…o upu ia i luga o se itulau…. E tofu tagata ma o latou lava olaga, ma o latou lava aafiaga, ma o latou lava atamai… ona faia lea o se tusi! Ma o le mea ofoofogia lena o tusitusiga.
Leai se isi semanu e sili atu ona lelei le fa'amatala. E mafai ona e fa'alogologo i le fa'atalanoaga atoa mai lenei 2003 Kalapu Tusi a le Lalolagi a le BBC faasalalauga.
* O Carey, i le ala, o ia o se tagata manumalo faalua i le MAN-BOOKER Prize. Ioe, na ia manumalo faalua—mo Oscar ma Lucinda (1988) ma mo Talafaasolopito Moni o le Kelly Gang (2000). (Na o JM Coetzee ma Hilary Mantel isi na manumalo faalua.)
Olive Kitteridge ua ou mafaufau ai i le manatu—o ai e faamatala le tala. O le tusi a Elizabeth Strout e sui mai le tasi tagata i le isi, o se metotia faamatala e avatu ai i lana galuega lona loloto ma le matagofie.
Ua matou vaaia Olive, e lē gata i lona vaʻaia o ia lava, ae faʻapea foʻi i lona vaʻaia e le nuʻu. O le taui o se ata sili atu ona tamaoaiga ma sili atu ona lavelave o Olive nai lo le na o ia—pe na o se tasi o le au faʻamatala—e faʻamatala mai le tala ia i tatou.
Faʻamatalaga, po'o se va'aiga, o se tasi lea o fa'ai'uga sili ona taua e tatau ona faia e se tusitala. Po'o ai lava taʻu mai le tala foliga le tala.
O se taaloga laitiiti: ave ni nai tala, sui le au faamatala…ma vaai po o le a le mea e tupu. Taumafai i lenei mea e fai ma gaoioiga a le kalapu tusi. O nisi nei o manatu e amata ai:
- O Toega o le Aso: fa'apefea pe ana fa'amatala e Miss Kenton le tala nai lo le pule o Stevens? Semanu tatou te misia le uiga malie o se tagata fa'amatala e leai sona poto masani. O le mea moni, ana tatou le i totonu o le mafaufau o Stevens, semanu e foliga mai o ia o se sau'ai e leai se alofa.
- KiliataAna faapea tatou te vaai i le tala e ala i le pepelo ma le lē faatuatuaina o Jack Boughton, le atalii faamaumauoa o le tala, semanū tatou te lē lagonaina lava lo tatou māsiasi ona o tatou, faatasi ai ma le Faife’au Ames, o loo tatou faamasinoina ma le loto i ai se tagata e le malamalama lelei i ai.
O le a fa'amatala atili atu le manatu i se taimi mulimuli ane. I le taimi nei fai la matou LitCourse 8 e leai se totogi i le Manatu o le Va'aiga. E malie…vave…ma aoga.
O se tasi o fiafiaga O le uiga o le faitau tusi o tagata tatou te feiloaʻi i ai i totonu o faavaa o se tusi, o foafoaga tusitusia e oso ese mai le itulau ma oʻo mai i o tatou olaga. O le auala e faia ai e tusitala—le auala latou te faʻaolaolaina ai o latou uiga mo i tatou—o se tasi lea o mealilo sili o faatufugaga.
E masani lava ona fai mai tusitala o latou tagata e ola i o latou lava olaga. O Stephen L. Carter lea (O le Emeperoa o le Ocean Park):
Sa ou teʻi i nisi taimi i le faʻalavelave na oo i ai aʻu tagata, ma le ita ma le faʻamaualuga na latou fai mai ai ou te tusia se auala e sosola ese ai i latou. Fa'atalatalanoaga i le Random House
Ma o Philip Roth lea faatasi ai ma Terry Gross o le NPR Fresh Air:
O nisi togafiti fa'ataulāitu, o nisi fefiloi i le va o le iloa ma le lagona loloto e pulea ai ma o tatou tagata e ola i o latou lava olaga. O le taimi muamua lea na tupu ai lenei mea ia te a'u, sa ou lagona ai e pei o se tusitala moni…. Na matua'i sa'o lava Julia Cameron ina ua ia tusia, "E le o le fatuina o ni mea ae o le aveeseina o mea.". "
E oo lava i le tusitala o tala faatino o Edward Albee (O ai e fefe ia Virginia Woolf) ina ua fesiligia pe o pulea o ia e ana tagata, na fautua mai ai o loo ola pea i latou:
Ou te fia tuʻu atu iā i latou e mafaufau e moni. O se togafiti tatou te faia iā i tatou lava. E leai i latou, ma e lē mafai ona latou fai mai se tala seʻi vaganā ua tatou tusia mo i latou. Ae e fiafia ai i latou e mafaufau ua tutoʻatasi i latou. Boston Phoenix
E lē o lona uiga o nei mea uma e lē tau mafaufau ma mafaufau loloto tusitala e uiga i o latou uiga. Ou te fia fa’aauau se talanoaga e uiga i uiga o tagata—o mea e mana’omia ina ia faia ai se uiga lelei—i se isi pou. Ia fa’atali pea.
Manatu mo Kalapu Tusi
- Ave la matou LitCourse 5 e leai se totogi—e uiga i uiga o tagata, pe faʻapefea ona tatou talanoa e uiga i ai ma pe faʻapefea ona atiina ae e le tusitala. E puʻupuʻu ma malie...ma e tele ni faʻamatalaga aoga.
- Talanoa e uiga i nisi o tagata e te fiafia i ai i tusitusiga. Pe o nisi o tagata sili ona tumau o tusitusiga.
Ua fai mai o tatou ola i se vaitaimi o le ulagia—ua i totonu le ulagia; ua i fafo le faamaoni. O le taua o le LE faamaoni e taua.
O le ā le uiga o le fa'ata'ita'iga? Mafaufau iā Seinfeld—”Po o le ā lava…,” “Oi…,” “Ioe, sa’o lelei”—o lana tala lea ma se fulufulumata ua fa’api’o, ma se emo o le mata ua iloa. O le “tulaga fa’a’ole’ole” o le vavae’ese lea.
A oʻo mai i tala fatu, e fiafia tusitala, faitio, ma le au faitau i le tala taufaalili—talu ai nei, o le tala a Jonathan Franzen Faasaoga, a Gary Shteyngart Faavalevalea, Zadie Smith's I luga o le Lalelei, ma le manatu o Helen Fielding Bridget JonesE oʻo lava i tala masani e pei o Faamaualuga ma le Fiafia ua fa'asalaina i le vai ona o lo latou fa'atauemu.
O le fa'ailoga a Jane Austen O le fa'ata'ita'iga e mafua mai i lana tala malie fa'atupu fa'alavelave, lea e fa'avaivaia ai le fausaga o vasega ma le amio lelei. O se ituaiga fa'ata'ita'iga o lo'o taatele i aso nei: o se tasi e fa'aalia ai le pepelo ma fa'apupuni ai pu i fa'aliga pepelo, talitonuga ma fa'alapotopotoga ua le toe tu mo le upu moni po'o le uiga.
Ae o le uiga fa'atauva'a fa'atusitala e sili atu ona lavelave. Ua leva ona iai talu mai Oedipus—o ia lea na faaipoipo ma lona tina e aunoa ma le iloa; o lē na sailia le fasioti tagata a le tupu, ae na o le mauaina o ia lava; ma o lē na te mauaina le "vaai" i totonu pe a tauaso.
Tusitala mai Sophoclesese ua faʻaaogaina le faʻatauemu auā e faʻataʻitaʻi ai le olaga. E ui e tele ituaiga o faʻatauemu, o le faʻamatalaga masani o se mea moni e faʻafeagai ma le mea na fuafuaina pe faʻamoemoeina: ua faʻamaulaloina le tupu; ua siʻitia le tagata e le o taʻutaʻua; ua sese fuafuaga sili ona lelei.
Ia aoao atili e uiga i le fa'ata'ita'iga, taga'i Vasega Tusitusia 8—e faʻavae i luga o le tala puʻupuʻu matagofie a Edith Wharton o le “Roman Fever.” E pupuu, e leai se totogi, ma e malie foʻi nei vasega! (Ma e lē o se mea e taufaʻaseʻe ai.)
O afea e iai se rosa e lē o se rosa? Pe afai o se faʻailoga. Pe na faia e tusitala ni faʻailoga tusitusia ma le faʻamoemoe? Pe na o ni faʻailoga na faia e faiaʻoga Igilisi e faʻatiga ai tamaiti aʻoga. Atonu... ae o se tala puʻupuʻu lenei.
—O Se Tala Pupuu—
Sa ou tusia se solo mo la'u vasega Igilisi e uiga i le matagofie o se rosa e tasi. Ia malamalama pe a ou fai atu ia te oe e le suamalie.
Ae na filifilia faapitoa e le faiaoga! O se faataitaiga lelei tele lea, o lana tala lea, o se faatusa: o le matagofie o le rosa e tasi o le auala lea na ia vaai ai i ana tamaiti aoga. I le vaega e leai so matou eseesega, ae na matou ausia se matagofie tulaga ese. Uo e, sa ou tusia se galuega mataina ... ma sa leai soʻu manatu..
O la'u musumusuga sili na sau mai se rosa palasitika taugofie na pipii i la'u mea e tuu ai penitala, ma na ou vaaia loa le mea lea a o fealuai solo o'u mata i le potu. E leai se mea na vaaia i le mata o le tagata lava ia.
Ae o le mea tonu lava lena o le a le tusitala o William J. Kennedy (U'amea vao, 1983) sa taumafai e fa'aalia lona le fiafia ina ua ia tusia i se Times Niu Ioka o se fasipepa e lē o iloa e le puna o le fatufatuga o se tusitala . . .
tulaʻi mai lana api talaaga ae tulaʻi mai le vaega sili ona loloto o lona le iloa, lea e silafia mea uma i soo se mea ma i taimi uma: o le faʻamaumauga lilo lea o loʻo teuina i le agaga i le taimi na fanau mai ai, faʻaleleia atili i taimi uma o le olaga....
—William Kennedy, “Aisea na Umi Tele ai,”
Times Niu Ioka, 5 / 20 / 1990
O le tusitusi o se mea lilo faagasologa, ma o faʻailoga e masani ona afua mai i le le iloa, e atagia ai se mea ua faʻapipiʻiina i totonu o le mafaufau o le tusitala.
I se isi faaupuga, o la'u rosa e tasi e mafai ona foliga mai ua tuua toatasi ma tuufua. Pe atonu foi na ou tusia o lona manogi o le a faateleina lona malosi pe a fai o se vaega o se teu fugalaau. Ae ua ou fiafia e nofo toatasi pe faatasi ma a'u uo. Ma ou te 'alo'ese mai vaega tetele. O lea atonu e oo lava i lo'u talavou, sa i ai le lagona o le rosa i le le iloa.
O lea la, leai, tusitala e lē o taimi uma e faʻamoemoe ai a latou faʻailoga; e masani ona atagia mai e faʻailoga se mea loloto i totonu. Ae faʻapefea le au faitau? O o tatou lava malamalamaaga i se galuega e puna mai foʻi i totonu ia i tatou.
Pe a e mana'o ina ia aoao atili e uiga i faatusa—aisea e faaaoga ai e tusitala, pe faapefea ona latou sao i se galuega o tala fatu—ave a tatou Vasega Tusitusia 9E pu'upu'u, e leai se totogi, ma e tele fo'i le malie.